Αυτό είναι το πόρισμα έρευνας που πραγματοποίησε η Αρχή από το 2022, με βάση τη σχετική απόφαση που δημοσιεύτηκε αυτή την εβδομάδα.
Να σημειώσουμε ότι η έρευνα εξέτασε τον κλάδο των πετρελαιοειδών και αξιολόγησε εάν επικρατούν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού στα τρία στάδια παραγωγής και διανομής (διύλιση, εμπορία και λιανική διάθεση) και συγκεκριμένα στη βενζίνη, το ντίζελ και το πετρέλαιο θέρμανσης.
Μετά από μια εκτενή ανταλλαγή απόψεων και διαβούλευση με τις εταιρείες του κλάδου, η Αρχή Ανταγωνισμού έφτασε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν συνθήκες επαρκούς ανταγωνισμού στην αγορά και χρειάζεται να εφαρμοστούν συγκεκριμένα μέτρα.
Συγκεκριμένα, η Αρχή επανέρχεται σε γνωμοδότηση που είχε κάνει το 2012, τονίζοντας ότι δέκα προτάσεις παρέμειναν ανεφάρμοστες.
Πρόκειται αναλυτικά για τα εξής:
α. Να υποχρεωθούν οι εταιρείες διύλισης να προβαίνουν σε αναλυτικό επιμερισμό των στοιχείων κόστους που περιλαμβάνονται στην προσαύξηση (premium) που χρεώνουν τις εταιρείες εμπορίας και τους μεγάλους τελικούς καταναλωτές, τόσο στην εγχώρια αγορά (βενζίνες, πετρέλαιο κίνησης, θέρμανσης) όσο και στη διεθνή αγορά (αεροπορικά, ναυτιλιακά καύσιμα), και να γνωστοποιούν τα στοιχεία αυτά στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας και στο Υπουργείο Ανάπτυξης.
β. Να συσταθεί Ανεξάρτητος Οργανισμός Τήρησης Αποθεμάτων Ασφαλείας (ειδικός φορέας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα υπό την εποπτεία της αρμόδιας αρχής), κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ο οποίος θα τηρεί τα αποθέματα ασφαλείας για λογαριασμό των υπόχρεων, έναντι καθορισμένου τιμήματος που θα καταβάλλεται από όλους τους υπόχρεους αναλογικά με τις καταναλώσεις τους κατά το προηγούμενο έτος (και όχι αναλογικά με τις εισαγωγές που πραγματοποίησαν).
Σε διαφορετική περίπτωση, να προκριθεί η καθιέρωση ενός συστήματος ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων (regulated third-party access) στους αποθηκευτικούς χώρους των εταιρειών διύλισης ή εμπορίας ή και τρίτων, για την τήρηση των αποθεμάτων ασφαλείας, με την εκ των προτέρων διοικητική ρύθμιση των όρων, κανόνων τιμολόγησης ή / και τιμών για τη χρήση της αναγκαίας υποδομής (αποθήκες τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας) που θα προσδιορίζει και θα εγκρίνει ανεξάρτητος ρυθμιστής (ΡΑΕ).
γ. Να αξιοποιηθεί η δυνατότητα χρήσης αποθηκευτικών χώρων: α) σε παροπλισμένα στρατόπεδα των Ενόπλων Δυνάμεων και β) σε χώρους μεγάλων τελικών καταναλωτών (ΔΕΗ κ.λπ.), για την τήρηση αποθεμάτων ασφαλείας.
δ. Να προσδιορισθεί σε κατά ανώτατο όριο μία πενταετία, η απαιτούμενη ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης ή παραχώρησης χρήσης αποθηκευτικών χώρων για την απόκτηση ισόχρονης άδειας χονδρικής εμπορίας υγρών καυσίμων (άρθρο 6 παρ. 5 N. 3054/2002).
ε. Να καταστεί αποκλειστική η ευθύνη των κατόχων Άδειας Λιανικής Εμπορίας «Ανεξάρτητου Πρατηρίου» για την ποιότητα και ποσότητα των πετρελαιοειδών προϊόντων που διακινούν, από την παραλαβή του καυσίμου μέχρι την τελική διάθεση στον καταναλωτή (άρθρο 6 παρ. 7 N. 3054/2002).
στ. Να ισχύσει ενιαία ρύθμιση ως προς το ανώτατο ηλικιακό όριο βυτιοφόρων οχημάτων για όλες τις περιπτώσεις χρήσης τους (άρθρο 21 παρ. 1 γ΄ Κανονισμού Αδειών).
ζ. Να τοποθετηθούν ειδικοί ηλεκτρονικοί πίνακες κατά μήκος των εθνικών αυτοκινητοδρόμων προς ενημέρωση των διερχομένων οδηγών για τη λιανική τιμή πώλησης των υγρών καυσίμων (απλή αμόλυβδη και πετρέλαιο κίνησης) στα επόμενα τρία (3) πρατήρια (από το σημείο τοποθέτησης του ειδικού ηλεκτρονικού πίνακα), καθώς και για τη χιλιομετρική απόσταση από αυτά.
η. Να διερευνηθεί η δυνατότητα αναθεώρησης των συμβάσεων των Σ.Ε.Α. με τους διαχειριστές των εθνικών αυτοκινητοδρόμων, με σκοπό την άρση τυχόν περιοριστικών όρων του ανταγωνισμού (υπολογισμός μισθώματος/οικονομικού ανταλλάγματος επί του συνολικού τζίρου του Σ.Ε.Α).
θ. Να καταστεί υποχρεωτική η αναγραφή της τιμής και της ποσότητας των υγρών καυσίμων στις ταμειακές αποδείξεις που εκδίδονται από όλα τα πρατήρια πώλησης υγρών καυσίμων.
ι. Να εγκατασταθούν συστήματα εισροών-εκροών σε όλα τα στάδια διακίνησης πετρελαιοειδών (διύλιση, χονδρική εμπορία και πάσης φύσεως λιανική διάθεση).
Τα περιθώρια κέρδους
Πέραν των παραπάνω, η Αρχή παραθέτει τα σχόλιά της και σε μια σειρά από άλλα επιμέρους ζητήματα που έχουν σημασία.
Αναφορικά με τα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων, παρατηρεί ότι αυτά τείνουν να αυξάνονται είτε οι τιμές του αργού πετρελαίου ανεβαίνουν (όπως στην κρίση του 2022), είτε κατεβαίνουν (όπως στην πανδημία).
Η Αρχή καταγράφει ότι το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε και σε άλλες χώρες, βάσει ερευνών που πραγματοποίησαν οι δικές τους αρχές.
Σημειώνει, δε, ότι τα εγχώρια διυλιστήρια αντισταθμίζουν τουλάχιστον σημαντικό μέρος των κινδύνων τους και το μετακυλίουν στους πελάτες τους, οι οποίοι δεν διαθέτουν εναλλακτική πηγή εφοδιασμού δεδομένων των χαμηλών εισαγωγών.
Σε συνδυασμό με τη διαφορά του τρόπου τιμολόγησης μεταξύ των πωλήσεων στο εσωτερικό και το εξωτερικό, προκύπτει η ικανότητα των εταιρειών διύλισης να αυξάνουν επικερδώς τις τιμές τους, χωρίς να επηρεάζονται αισθητά από τις ενέργειες των πελατών τους ή να περιορίζονται από δυνητικούς ανταγωνιστές.
Η δημοσίευση των τιμών διυλιστηρίου
Υπάρχει, τέλος, ένα παράδοξο που αφορά τον τρόπο που δημοσιεύονται οι τιμές διυλιστηρίου.
Η Αρχή σχολιάζει ότι γίνεται καθημερινά ανάρτηση των εν λόγω τιμών, όμως η διαφάνεια εμπεριέχει σε αυτή την περίπτωση τον κίνδυνο σιωπηρής συμπαιγνίας, εφόσον το ένα διυλιστήριο γνωρίζει τις τιμές που ανακοινώνει το άλλο. Έτσι, ζητήθηκε η γνωστοποίηση των τιμών να γίνεται με εξατομικευμένη επικοινωνία με τις εταιρείες εμπορίας χωρίς δημοσιοποίηση.
