Εδώ και σχεδόν 70 χρόνια, το κοίτασμα της Σαφάνια παράγει εκατομμύρια βαρέλια βαρέος αραβικού αργού πετρελαίου, τα οποία διατίθενται στην αγορά από τη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγό χώρα. Αυτή την εβδομάδα, το κοίτασμα τέθηκε εκτός λειτουργίας.
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει στην πράξη μπλοκάρει τις χώρες του Κόλπου από την εξαγωγή του ενός πέμπτου της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου στις διεθνείς αγορές μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Οι επιθέσεις του Ιράν σε δεξαμενόπλοια που παγιδεύτηκαν σε αυτήν την κρίσιμη εμπορική οδό έχουν αφαιρέσει περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από την παγκόσμια αγορά.
Η σιωπηλή απειλή
Αλλά πέρα από τα δεξαμενόπλοια που πυρπολήθηκαν στον στενό υδάτινο διάδρομο λίγα μίλια νότια του Ιράν, υπάρχει μια πιο σιωπηλή απειλή που κινδυνεύει να επιδεινώσει το μεγαλύτερο σοκ στην ενεργειακή προσφορά στην ιστορία και να τροφοδοτήσει την πρόσφατη άνοδο των τιμών.
Ο κίνδυνος είναι ότι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί πετρελαίου στον κόσμο θα αναγκαστούν να κλείσουν πολλά από τα πεδία τους εντελώς, διατηρώντας τις τιμές υψηλότερες για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις για παρατεταμένη περίοδο. Στο χειρότερο σενάριο, οι αναλυτές προβλέπουν ότι το πετρέλαιο μπορεί να ξεπεράσει το ρεκόρ των 147,50 δολαρίων ανά βαρέλι που σημειώθηκε το 2008.
Οι παραγωγοί πετρελαίου βιάστηκαν να ανακατευθύνουν τις ροές αργού πετρελαίου τους σε αγωγούς και αποθηκευτικούς χώρους, αλλά καθώς οι σωλήνες και οι αποθήκες τους φτάνουν στα όρια τους, η μόνη επιλογή που απομένει είναι να κλείσουν τις «πηγές».
Η απειλή για τα κοιτάσματα πετρελαίου στη Μέση Ανατολή θεωρείται πλέον ο κύριος παράγοντας που ωθεί προς τα πάνω τις τιμές της αγοράς.
Η τιμή του Brent, διεθνές σημείο αναφοράς, υποχώρησε από τα υψηλά των 119 δολαρίων ανά βαρέλι αυτή την εβδομάδα, καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες ετοιμάζονταν να ζητήσουν μια πρωτοφανή απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα κράτη μέλη τους για να μετριάσουν την αγορά. Αλλά οι τιμές άρχισαν να ανεβαίνουν ξανά πάνω από 100 δολάρια ανά βαρέλι καθώς τα κοιτάσματα πετρελαίου στη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και το Κουβέιτ έκλεισαν.
Οι προσωρινές διακοπές — προσωρινές κλειστές γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου — σε συνδυασμό με ζημιές σε ορισμένες από τις βασικές ενεργειακές υποδομές της περιοχής αναμένεται να μειώσουν την παραγωγή κατά 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.
Προβλήματα και με το φυσικό αέριο
Η παραγωγή φυσικού αερίου έχει επίσης διαταραχθεί.
Το Κατάρ τροφοδοτεί περίπου το 20% των θαλάσσιων φορτίων φυσικού αερίου στον κόσμο αλλά αναγκάστηκε να κλείσει την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου λόγω επιθέσεων του Ιράν στις εγκαταστάσεις του. Ως αποτέλεσμα, η τιμή του αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκε περίπου κατά 80%, φτάνοντας πάνω από 56 ευρώ ανά μεγαβατώρα την περασμένη εβδομάδα.
Ο Καταριανός υπουργός Ενέργειας, Saad al-Kaabi, δήλωσε στους Financial Times ότι θα χρειαστούν «εβδομάδες έως μήνες» για να επανέλθουν οι παραδόσεις στην κανονικότητα, ακόμη κι αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα. Πρόσθεσε ότι η κρίση θα πλήξει τις οικονομίες του κόσμου.
Οι εκτιμήσεις των αναλυτών
Με μόνο λίγες ημέρες διαθέσιμες στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης αργού πετρελαίου στον Κόλπο και χωρίς τέλος στην κρίση στα Στενά του Χορμούζ, η πλουσιότερη περιοχή πετρελαίου στον κόσμο μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσει περαιτέρω διακοπές, σύμφωνα με τον Ajay Parmar, διευθυντή στην εταιρεία ανάλυσης αγορών ενέργειας ICIS.
«Οι προσωρινές διακοπές θα παρατείνουν σχεδόν σίγουρα τις υψηλές τιμές πετρελαίου — αυτός είναι ο κύριος παράγοντας για τις υψηλές τιμές που βλέπουμε αυτή τη στιγμή», λέει ο Parmar.
Η επίδραση είναι διπλή: επιδεινώνει τους φόβους της αγοράς για την παγκόσμια κρίση προσφοράς και αυξάνει τον κίνδυνο ότι η παραγωγή θα παραμείνει περιορισμένη, ακόμη και αν το στενό ανοίξει ξανά.
Η διαδικασία επανεκκίνησης ενός κλειστού πεδίου πετρελαίου είναι δύσκολη και χρονοβόρα. Μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες για να επιστρέψει ένα πεδίο στην πλήρη παραγωγή, ανάλογα με την κατάσταση των υποδομών και της γεωλογίας. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος ένα πεδίο να μην ανακάμψει ποτέ πλήρως.
«Η επανεκκίνηση παραγωγής σε πεδία αυτού του μεγέθους θα είναι μια τεράστια τεχνική άσκηση», λέει ο Jim Burkhard, επικεφαλής της παγκόσμιας έρευνας αργού πετρελαίου στην S&P Global Energy.
«Ανάλογα με το ταμιευτήρα και τη διάρκεια της προσωρινής διακοπής, μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες, μήνες ή περισσότερο για να αποκατασταθεί πλήρως η παραγωγή».
Η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, Aramco, διαβεβαίωσε την αγορά ότι θα μπορεί να εξάγει το 70% της συνήθους παραγωγής της σε πελάτες παγκοσμίως. Σχεδιάζει να διοχετεύσει αργό από τον Κόλπο πάνω από 750 μίλια δυτικά μέσω αγωγού στο λιμάνι Yanbu στη Ερυθρά Θάλασσα. Το σαουδαραβικό πετρέλαιο που εξάγεται μέσω αυτής της διαδρομής έχει διπλασιαστεί από περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε 3 εκατ. Η Aramco πιστεύει ότι μπορεί να ανέλθει στα 5 εκατ. βαρέλια μέσα σε λίγες ημέρες.
Ήδη υπάρχουν τουλάχιστον 25 τεράστια δεξαμενόπλοια καθ’ οδόν προς το λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας για να βοηθήσουν στη μεταφορά σαουδαραβικού αργού στην παγκόσμια αγορά, σύμφωνα με τον Aditya Saraswat, διευθυντή της Rystad Energy.
Στο μεταξύ, κοντά στο λιμάνι Fujairah, ανατολικά των Στενών του Χορμούζ, δεξαμενόπλοια είναι έτοιμα να φορτώσουν αργό που διοχετεύεται γύρω από το στενό από τα πεδία πετρελαίου των ΗΑΕ στον Κόλπο. Το αργό μέσω αγωγών αυξήθηκε από 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε 1,6 εκατ. αυτή την εβδομάδα καθώς η ναυτιλιακή εμπορία μειώθηκε, προσθέτει ο Saraswat.
Ο Parmar λέει ότι οι επιλογές ανακατεύθυνσης αγωγών έχουν όρια για τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ. Τα τελευταία θα έχουν 1 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως που παραμένουν αδιάθετα μέσω του αγωγού τους, με λιγότερες από 20 ημέρες διαθέσιμης αποθήκευσης. Η Aramco θα είχε 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως που δεν θα μπορούσαν να εξέλθουν από τη Σαουδική Αραβία χωρίς το κλείσιμο των ξοιτασμάτων Σαφάνια και Ζουλούφ. Η αποθήκευση επαρκεί για περίπου επτά ημέρες.
«Επιπλέον, το Ιράκ, το Κουβέιτ και το ίδιο το Ιράν δεν έχουν χωρητικότητα αγωγών για να παρακάμψουν το στενό», πρόσθεσε ο Parmar. Το πετρέλαιο που παράγεται από τα κύρια νότια πεδία του Ιράκ έχει μειωθεί σχεδόν κατά τρία τέταρτα, σε μόλις 1,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τα επίπεδα πριν την κρίση των 4,3 εκατ. βαρελιών. Υπάρχουν λιγότερες από πέντε ημέρες διαθέσιμης αποθήκευσης. Το Κουβέιτ άντλησε περίπου 2,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα νωρίτερα φέτος, αλλά έκανε αδιευκρίνιστες περικοπές στην παραγωγή. Υπάρχουν λιγότερες από 11 ημέρες αποθήκευσης.
Στη Σαουδική Αραβία υπάρχουν ερωτήματα για το αν το γερασμένο κοίτασμα Σαφάνια, που ξεκίνησε την παραγωγή το 1957, θα επιστρέψει στα προηγούμενα επίπεδα παραγωγής του.
Αλλά ο Parmar προειδοποιεί να μην υποτιμηθεί η κινητήρια δύναμη της σαουδαραβικής βιομηχανίας πετρελαίου. «Οι δυνατότητες παραγωγής και διύλισης στη Σαουδική Αραβία είναι εξαιρετικά προηγμένες και δεν θα με εξέπληττε αν η εταιρεία κατάφερνε με τον χρόνο να επαναφέρει το πεδίο στα προηγούμενα επίπεδα παραγωγής», λέει.
