Οι απώλειες εφοδιασμού ανέρχονται ήδη στα 1.2 δισεκατομμύρια βαρέλια, συνυπολογίζοντας μάλιστα και την προσαρμογή (μείωση) της παγκόσμιας κατανάλωσης, λόγω εκτίναξης τιμών ή επιβολής περιορισμών.
Η κλίμακα και η ένταση της διαταραχής είναι πρωτόγνωρες, καθώς, εντός λίγων μηνών, οι απώλειες υπερβαίνουν κατά 40-250% τις απώλειες που σημειώθηκαν σε πολυετείς πετρελαϊκές κρίσεις του παρελθόντος. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, στην ιρανική κρίση του 1951-54 προκλήθηκαν σωρευτικές απώλειες 940 εκατ. βαρελιών, οι οποίες ωστόσο, κατανεμήθηκαν σε διάστημα 4 ετών. Ακολουθεί η κρίση του 1978-79 όπου οι συνολικές απώλειες ανήλθαν στα 640 εκατ. βαρέλια σε μια διετία, και ο πρώτος πόλεμος του Περσικού Κόλπου, με απώλειες 420 εκατ. βαρελιών.
Συναγερμός από Ενεργειακούς Κολοσσούς. Σε αυτές τις συνθήκες, η εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου εμφανίζει χαρακτηριστικά που σε πρώτη ανάγνωση, φαίνονται παράδοξα. Αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι οι spot τιμές, παρά τις έντονες αυξομειώσεις τους, υποτιμούν τα θεμελιώδη μεγέθη, χωρίς να αποτυπώνουν το πραγματικό έλλειμμα ποσοτήτων και το γεγονός ότι έχουν ήδη ενεργοποιηθεί μηχανισμοί απορρόφησης κραδασμών.
Είναι αποκαλυπτικό ότι oι παγκόσμιοι ηγέτες του ενεργειακού κλάδου, όπως της Chevron και της ExxonMobil, προειδοποίησαν για πιθανότητα εκτίναξης του Brent στα 150-160 δολάρια, ενδεχομένως μέσα στο επόμενο τρίμηνο, λόγω λειτουργικών περιορισμών και εξάντλησης αποθεμάτων. Οι δηλώσεις αυτές μάλιστα, έγιναν στις 29 Μαΐου, εν μέσω θετικού κλίματος στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις.
Παρά την πολυπλοκότητα που διέπει την αγορά πετρελαίου, ανακύπτουν ενδιαφέροντα σημεία στις πρακτικές trading που εφαρμόζουν κάποιες κατηγορίες, όπως τα hedge funds και οι επενδυτικές τράπεζες, η δραστηριότητα των οποίων εντείνεται σε περιόδους υψηλών διακυμάνσεων.
Στη συνέχεια, παρουσιάζουμε κάποιες συμπεριφορές trading, που διογκώνονται στην εποχή του AI, επιφέροντας σημαντικό αντίκτυπο στη δυναμική των τιμών.
Ο ρόλος του AI. Καταρχάς, το τελευταίο τρίμηνο ανέδειξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει καταλυτικά και άμεσα την αγορά πετρελαίου, λειτουργώντας ως «πολλαπλασιαστής αστάθειας». Καθώς οι πλατφόρμες αλγοριθμικού trading επεξεργάζονται αμέτρητα δεδομένα, ανακοινώσεις και ειδήσεις, σε συνεχή βάση, ένας και μόνο τίτλος συχνά αρκεί για να μετατοπίσει έναν δείκτη κατά 3-7% μέσα σε λίγα λεπτά. Ειδικότερα:
- Σάρωση χιλιάδων πηγών και άμεση μετάφραση σε εντολές. Τα συστήματα Επεξεργασίας Φυσικής Γλώσσας ανιχνεύουν σε πραγματικό χρόνο την τρέχουσα ψυχολογία (market sentiment), διαβάζοντας ασταμάτητα ένα ευρύτατο φάσμα πηγών, όπως επίσημα πρακτορεία ειδήσεων, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιρανικά ή αραβόφωνα μέσα ενημέρωσης. Λέξεις-κλειδιά όπως "κλιμάκωση", "drone" ή "εκεχειρία" μετατρέπονται αυτόματα σε εντολές αγοράς ή πώλησης, πριν καν προλάβει ο ανθρώπινος νους να διαβάσει το περιεχόμενο ή τον τίτλο των ειδήσεων.
- Ανάλυση δορυφορικών στοιχείων και εργαλεία πρόβλεψης. Το AI αναλύει δορυφορικές εικόνες και σήματα από συστήματα εντοπισμού, προκειμένου να αξιολογηθούν κρίσιμα στοιχεία, όπως αν τα δεξαμενόπλοια αλλάζουν πορεία και προς ποια κατεύθυνση. Aλγόριθμοι υπολογίζουν ακόμη και τη σκιά στις οροφές δεξαμενών για να εκτιμήσουν τα ακριβή αποθέματα, πριν εκδοθούν κρατικές ανακοινώσεις.
- Αλγοριθμική ενίσχυση διακυμάνσεων. Όταν το AI ανιχνεύει ενίσχυση γεωπολιτικών κινδύνων, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών αγοράζουν μαζικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures) ως προστασία από την άνοδο των τιμών, παρασύροντας ανοδικά τις τιμές, συχνά υψηλότερα από όσο δικαιολογούν οι εξελίξεις στον φυσικό κόσμο. Αντίστοιχα, αν μια είδηση υποδείξει αποκλιμάκωση, τα συστήματα κλείνουν τις θέσεις τους ταυτόχρονα, προκαλώντας απότομη βύθιση (flash crash) των τιμών.
Ο ρόλος των hedge funds. Πλήθος πρόσφατων περιστατικών αναδεικνύουν πως οι traders, και ιδίως τα hedge funds, προσπαθούν να προτρέξουν των διπλωματικών εξελίξεων και μπορούν να προκαλέσουν τεχνητά κύματα, ανόδου ή καθόδου των τιμών, στην προσπάθεια να διαχειριστούν τα κεφάλαιά τους καθώς αλλάζουν οι προσδοκίες.
Ενδεικτικά, στα μέσα Μαΐου, καταγράφηκε ένα ιστορικό trade, αξίας 920 εκατ. δολαρίων σε short συμβόλαια (στοιχήματα πτώσης τιμών) μέσα σε μία νύχτα, καθώς τα hedge funds ανέμεναν ότι θα επιτευχθεί εκεχειρία 14 σημείων και το πετρέλαιο θα υποχωρούσε κάτω από τα $90.
Μόλις οι αλγόριθμοι διάβασαν την ανατρεπτική είδηση ότι η εκεχειρία "παγώνει", τα funds αναγκάστηκαν να αγοράσουν πίσω εκατομμύρια συμβόλαια, για να περιορίσουν τις απώλειες. Η εκρηκτική αυτή ζήτηση, από τα ίδια τα funds, λειτούργησε ως επιταχυντής. Μέσα σε ελάχιστες ώρες, η τιμή του πετρελαίου έκανε βίαιο άλμα 8%, επιστρέφοντας κοντά στα $100.
Αντίστοιχα, την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου, καθώς η πιθανότητα διπλωματικής λύσης αυξήθηκε εκ νέου, η αγορά πετρελαίου βίωσε μια από τις πιο έντονες διορθώσεις, με το Brent να υποχωρεί κατά 11%, αγγίζοντας τα $91.82. Τα hedge funds βρέθηκαν πάλι στο επίκεντρο, μέσω δύο κινήσεων.
Αναγκάστηκαν να πουλήσουν μαζικά (long liquidation) τα συμβόλαια με τα οποία είχαν στοιχηματίσει σε άνοδο τιμών, προκειμένου να κλειδώσουν κέρδη ή να περιορίσουν απώλειες. Συγχρόνως, κάθε φορά που η αμερικανική πλευρά εξέφραζε επιφυλάξεις ή έθετε πιο σκληρούς όρους, τα funds αγόραζαν ξανά, προκαλώντας τεράστιες ενδοημερήσιες διακυμάνσεις.
Ο ρόλος των μεγάλων επενδυτικών τραπεζών. Είναι σαφές ότι στο ρευστό αυτό γεωπολιτικό περιβάλλον, οι επενδυτικές τράπεζες δεν θέλουν να στοιχηματίζουν στο αν οι τιμές εκτιναχθούν ή υποχωρήσουν, αλλά να αποκομίζουν κέρδη από τις προμήθειες των συναλλαγών και τα ασφάλιστρα κινδύνου. Τα κέρδη που καταγράφονται στο oil trading το τελευταίο τρίμηνο είναι αστρονομικά.
Καθώς τα hedge funds αγοράζουν μαζικά Οptions - δηλαδή δικαιώματα προαίρεσης, που αντανακλούν στοιχήματα σε άνοδο τιμών (Calls) ή πτώση τιμών (Puts) - οι επενδυτικές τράπεζες που πωλούν αυτά τα προϊόντα, λειτουργώντας ως market makers, καλούνται να υιοθετήσουν την αντίθετη θέση.
Η αντιστάθμιση κινδύνου, γνωστή ως Delta hedging, είναι η άμυνα των επενδυτικών τραπεζών. Ο τρόπος δηλαδή, για να εξουδετερώνουν το ρίσκο της έκθεσής τους, μένοντας ουδέτερες απέναντι στις μεταβολές των τιμών. Σε απλούς όρους, το Δέλτα είναι ένας δείκτης (από το 0 έως το 1 για τα Calls, και 0 έως -1 για τα Puts) που δείχνει πόσο θα αλλάξει η τιμή ενός Οption αν η τιμή του πετρελαίου αλλάξει κατά 1 δολάριο. Αν ένα Οption έχει Δέλτα 0.50, σημαίνει ότι θα ακριβύνει κατά $0.50, αν το πετρέλαιο ανέβει κατά $1.
Το Δέλτα όμως, δεν είναι σταθερό. Αλλάζει πλέον, κάθε δευτερόλεπτο καθώς μεταβάλλεται συνεχώς η τιμή του πετρελαίου. Η δυναμική αυτή αντιστάθμιση από την πλευρά των τραπεζών λειτουργεί επίσης, ως επιταχυντής της στιγμιαίας δυναμικής των τιμών.
Ενδεικτικά, στις 29 Μαΐου, τα hedge funds αγόραζαν μαζικά Puts καθώς ανέμεναν εκεχειρία. Για να προστατευτούν, οι επενδυτικές τράπεζες έπρεπε να σορτάρουν συμβόλαια futures, σε ποσότητα ίση με το Δέλτα των Οptions που πούλησαν. Καθώς το πετρέλαιο υποχωρούσε, τα Puts των funds γίνονταν πιο κερδοφόρα. Οι τράπεζες, προκειμένου να καλυφθούν, άρχισαν να πουλούν μαζικά futures, πιέζοντας την τιμή του πετρελαίου ακόμα πιο χαμηλά, και προκαλώντας ένα νέο κύμα πωλήσεων.
Αυτό το αυτόματο σύστημα trading δημιουργεί επομένως, έναν κύκλο ανατροφοδότησης που μπορεί να μετατρέψει μια απλή πτώση σε μια βίαιη βουτιά μέσα σε λίγες ώρες. Το αντίστροφο φαινόμενο, γνωστό ως Gamma Squeeze, σημειώθηκε στις 12 Μαΐου.
Στην περίπτωση αυτή, τα hedge funds αγόραζαν δικαιώματα αγοράς (Calls) σε τιμές πολύ υψηλότερες από την τρέχουσα τιμή Brent. Καθώς η τιμή του πετρελαίου πλησίαζε την τιμή εξάσκησης των Calls, οι αλγόριθμοι των τραπεζών αναγκάζονταν να αγοράζουν τεράστιες ποσότητες futures. Αυτές οι αγορές ανέβαζαν περισσότερο την τιμή, αναγκάζοντας τις τράπεζες σε νέες μαζικές αγορές, γεγονός που συνέβαλε στην εκρηκτική άνοδο.
Συμπεράσματα
Σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, όπου εντείνεται η παρουσία επενδυτών χωρίς φυσική έκθεση στο πετρέλαιο, διαφαίνεται ότι οι τιμές αποσυνδέονται πιο εύκολα από θεμελιώδη μεγέθη και φυσικούς περιορισμούς, και επηρεάζονται ασύμμετρα, από το αλγοριθμικό trading.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι οι αγορές υποτιμούν τον χρόνο που απαιτείται για την αποκατάσταση των κανονικών συνθηκών μετά την επίτευξη διπλωματικής συμφωνίας.
Ενώ η παύση εχθροπραξιών μπορεί να ανοίξει ξανά τις ναυτιλιακές οδούς, δεν αποκαθιστά άμεσα τις κατεστραμμένες υποδομές ούτε ομαλοποιεί τις εμπορικές ροές, μέχρι να εδραιωθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης, ιδίως ως προς τις επιθέσεις drones.
Eπιπλέον, θα χρειαστεί χρόνος για να αναπληρωθούν τα αποθέματα, στρατηγικά και εμπορικά, τα οποία έχουν διοχετευτεί για εξομάλυνση των επιπτώσεων του πολέμου. Συγχρόνως, η αναπλήρωσή τους θα ασκεί ανοδική τάση στις τιμές.
Ο CEO της ADNOC και Υπουργός Βιομηχανίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, δήλωσε πρόσφατα ότι μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, θα χρειαστούν τουλάχιστον τέσσερις μήνες για να επιστρέψει το 80% των ροών πριν από τη σύγκρουση, ενώ η πλήρης ανάκαμψη δεν μπορεί να επιτευχθεί πριν από το δεύτερο τρίμηνο του 2027.
Στο πλαίσιο αυτό, η αγορά πετρελαίου παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Δεν φαίνεται να ενσωματώνει τεχνοκρατικές εκτιμήσεις υψηλού κύρους, ενώ συγχρόνως, αποτυπώνει άμεσα και πολλαπλασιαστικά, αναρτήσεις των social media, αμφίβολης αξιοπιστίας.
Κάποιοι θεωρούν ότι αυτή η αντίδραση αντανακλά εν μέρει, την προσδοκία για εφαρμογή κρατικών μέτρων ή συντονισμένων διεθνών παρεμβάσεων που θα οριοθετήσουν ακραίες τιμές, αν χρειαστεί. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εδράζεται σε ανακοινώσεις προθέσεων (π.χ. από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας) και εκτιμήσεις ότι οι τιμές οφείλουν να επανέλθουν σε προηγούμενα επίπεδα πριν τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Αν και βραχυπρόθεσμα, η συνολική συμπεριφορά της αγοράς συγκρατεί σε κάποιο βαθμό, τις τιμές πετρελαίου, αμβλύνοντας φαινομενικά τις επιπτώσεις του πολέμου, η προσαρμογή μπορεί να γίνει πιο απότομη και δραματική, αν συντελεστεί στην πράξη κάποιο από τα δυσμενή σενάρια εξελίξεων. Στην περίπτωση αυτή, αν και η περαιτέρω υποχώρηση της παγκόσμιας ζήτησης θα λειτουργήσει διορθωτικά στις τιμές, οι κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες θα είναι σύνθετες και αποσταθεροποιητικές.
