Οι ανησυχίες αυτές εντείνονται καθώς πλησιάζουν δύο κρίσιμα ορόσημα: H συνάντηση της 24ης Φεβρουαρίου στην Ουάσινγκτον για τον Κάθετο Διάδρομο και η προθεσμία της 1ης Μαρτίου, μέχρι την οποία τα κράτη-μέλη πρέπει να έχουν υποβάλει στη Κομισιόν τα εθνικά τους σχέδια για τη διαφοροποίηση των προμηθειών.
Το κατά πόσο προλαβαίνουν μέσα στις επόμενες εβδομάδες οι 27 χώρες του μπλοκ να έχουν καταρτίσει σχέδια για το phase out του ρωσικού αερίου ή θα ζητήσουν παράταση, μένει να φανεί.
Σε μια συγκυρία πάντως που οι εισαγωγές μέσω του TurkStream στην Ευρώπη κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κλείνοντας πέρυσι στα 18 δισ κυβικά (+8,3%), με τη τάση να συνεχίζεται, όπως σημειώνει η S&P Global (https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/natural-gas/020226-russian-gas-flows-to-europe-via-turkstream-remain-at-sustained-high-in-jan), αρκετοί αναλυτές βλέπουν κενά στον Ευρωπαικό Κανονισμό, που όσο παραμένουν, τόσο το ρωσικό αέριο θα συνεχίζει να βρίσκει δρόμο προς την ευρωπαϊκή αγορά, απλώς με διαφορετική ετικέτα.
Τις ανησυχίες τροφοδοτεί και το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα η Ουκρανία εξακολουθεί να καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της με ρωσικό αέριο, το οποίο εισάγει μέσω έμμεσων διαδρομών, όπως από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ποσότητες που στη πράξη είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία ρωσικές και διέρχονται μέσα από το ευρωπαικό σύστημα.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της εξειδικευμένης εταιρείας ενεργειακών υπηρεσιών Expro Group Holdings N.V. (https://expro.com.ua/en/articles/gas-imports-to-ukraine-hit-a-five-year-high-at-65-bcm-in-2025#:~:text=Poland%20ranked%20second%2C%20with%202.1,imported%20mainly%20by%20private%20companies) το 2025 η Ουκρανία κάλυψε σχεδόν το σύνολο των αναγκών της από τις παραπάνω χώρες και, σε μικρότερο βαθμό, από τη Μολδαβία και τη Ρουμανία. Η σχετική έκθεση, που δημοσιεύθηκε στις αρχές Ιανουαρίου, δείχνει ότι:
- Μέσω Ουγγαρίας προήλθε το 45,5% των εισαγωγών
- Μέσω Σλοβακίας, το 20,5%
- Μέσω Πολωνίας, το 32,5%
- Και μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, δηλαδή της όδευσης μέσω της Ελλάδας, το 1,5%
Στην αντίφαση αυτή, μιας χώρας που παρ’ ότι σε πόλεμο με μια άλλη συνεχίζει να τροφοδοτείται έστω και έμμεσα με το φυσικό αέριο της τελευταίας - προφανώς για λόγους που συνδέονται ευθέως με το κόστος - έρχονται να προστεθούν και οι ανησυχίες για τις «κερκόπορτες» που αφήνει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο σχετικά με τη συνέχιση των ρωσικών ροών στο μπλοκ των 27.
Τα ζητήματα αυτά βρίσκονται σε γνώση της Κομισιόν και καταγράφονται τόσο σε δημοσιεύματα μέσων όπως το EUobserver (https://euobserver.com/200584/legal-battles-loopholes-and-delays-cloud-eu-plan-to-end-russian-gas-imports/), όσο και τοποθετήσεις ενεργειακών αναλυτών, όπως του Μάρτιν Βλαντιμίροφ από το Centre for the Study of Democracy (https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7426525940756844544/?originTrackingId=Y71jZ16jZQybWFCNIwAGsg%3D%3D) που συνοψίζουν το πρόβλημα σε πέντε βασικά ανοιχτά «παράθυρα»:
1. Το στοίχημα της αντικατάστασης 15 bcm του TurkStream
Στη Νοτιοανατολική Ευρώπη συνεχίζουν να διακινούνται περίπου 15 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ρωσικού αερίου μέσω της δεύτερης γραμμής του TurkStream: 4–5 bcm πηγαίνουν στα Δυτικά Βαλκάνια, 3 bcm καταναλώνει η Ελλάδα και τα υπόλοιπα 7 bcm κατευθύνονται σε Βουλγαρία, Ρουμανία και Ουγγαρία. Η εφαρμογή του νέου Κανονισμού εξαρτάται από την πλήρη αντικατάσταση αυτών των ροών έως το Νοέμβριο του 2027, ανεξαρτήτως διαδρομής. Αυτό σημαίνει όχι μόνο μαζική αλλά και ταχεία σύναψη μακροχρόνιων συμφωνιών LNG, κάτι που με τη σειρά του προυποθέτει άρση των όποιων ρυθμιστικών εμποδίων όπως αυτά του Κάθετου Διαδρόμου και ανταγωνιστικές τιμές συμβολαίων. Εδώ ένα ερώτημα είναι κατά πόσο η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την προσφυγή που προτίθεται να καταθέσει η Ουγγαρία – ο βασικός σημερινός προμηθευτής της Ουκρανίας – θα έχει εκδοθεί πριν από την οριστική απαγόρευση των ρωσικών ροών το Νοέμβριο του 2027.
2. Η «πόρτα διαφυγής» της ρήτρας ασφαλείας
Ο Κανονισμός δίνει τη δυνατότητα προσωρινής εξαίρεσης από την οριστική απαγόρευση των ρωσικών ροών σε περίπτωση που η ενεργειακή ασφάλεια ενός κράτους -μέλους διατρέχει σοβαρούς κινδύνους. Από τον Σεπτέμβριο του 2027, τα κράτη-μέλη μπορούν να επικαλεστούν αυτή τη ρήτρα για να καθυστερήσουν την εφαρμογή του μέτρου, γεγονός που υπό μια έννοια ανοίγει τον δρόμο για μια πιθανή πολιτική «παράκαμψη» της απαγόρευσης, εφόσον η χώρα που θα κάνει χρήση του μέτρου έχει σκοπό να την υπονομεύσει.
3. Εθνικά σχέδια: Το deadline της 1ης Μαρτίου
Μέχρι την 1η Μαρτίου 2026, κάθε χώρα-μέλος οφείλει να έχει καταθέσει στην Κομισιόν το εθνικό σχέδιο διαφοροποίησης των προμηθειών (national phase-out plan), με σαφή βήματα για τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, το σχέδιο που καλείται να εκπονήσει το ΥΠΕΝ αφορά την αντικατάσταση του 44,6% του συνόλου των ελληνικών εισαγωγών, όσο το ρωσικό αέριο που πέρασε πέρυσι τη πύλη του Σιδηροκάστρου (στοιχεία ΔΕΣΦΑ). Καθυστερήσεις ή ελλιπής εφαρμογή των εθνικών σχεδίων των 27 θα μπορούσαν να φρενάρουν την όλη διαδικασία, εκτιμούν οι ειδικοί.
4. «Καμουφλάζ» μέσω Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν
Φορτία που δηλώνονται ως «αζέρικα» ή «τουρκικά» μπορεί στην πραγματικότητα να περιέχουν ρωσικό αέριο. Ο Κανονισμός προβλέπει prior authorisation για κάθε εισαγωγή στην ΕΕ, αλλά η εφαρμογή του στην πράξη παραμένει ασαφής. Η ιχνηλάτηση είναι δύσκολη και οι τελωνειακές αρχές δεν διαθέτουν πλήρη εργαλεία επαλήθευσης, αφήνοντας περιθώρια στους traders να μην αποκαλύψουν την προέλευση.
5. Η «γκρίζα ζώνη» των Δυτικών Βαλκανίων
Ένα άλλο ζήτημα αφορά το αέριο που εισάγεται στη Σερβία «για εσωτερική χρήση» και θα μπορούσε να μεταπωληθεί σε χώρες της ΕΕ, όπως η Ουγγαρία ή η Σλοβακία, επανεισαγόμενο ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή αγορά. Τα Δυτικά Βαλκάνια σήμερα απορροφούν 4–5 bcm από τις ρωσικές ροές στη ΝΑ Ευρώπη, και οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι ροές αυτές θα συνεχιστούν.
