Επί της ουσίας, το ψηφιακό διαβατήριο αποτελεί ένα μοναδικό αναγνωριστικό, που αποτυπώνει περί τα 90 χαρακτηριστικά, πιστοποιημένα και επαληθεύσιμα, λειτουργώντας ως το ψηφιακό δίδυμο (digital twin) μιας μπαταρίας.
Το 2026, το DBP θα αναδυθεί ως σημαντικό ζήτημα στην ανάπτυξη της αποθήκευσης, καθώς καθίσταται υποχρεωτικό για κάθε μπαταρία που εισέρχεται στην αγορά της ΕΕ από τις 18 Φεβρουαρίου 2027. Πιο συγκεκριμένα, θα αποτελεί απαίτηση για όλες τις μπαταρίες βιομηχανικού τύπου χωρητικότητας άνω των 2 kWh, τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων καθώς και ελαφρών μέσων μεταφορών.
Η εισαγωγή του νέου αυτού εργαλείου υπηρετεί ένα κρίσιμο τρίπτυχο. Την διασφάλιση της διαφάνειας και της ιχνηλασιμότητας, την προώθηση της βιωσιμότητας και της κυκλικής οικονομίας, και την ενίσχυση των κανόνων ασφαλείας, σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής της μπαταρίας – από την παραγωγή έως τη χρήση και την ανακύκλωση.
Συγχρόνως, το νέο κανονιστικό πλαίσιο θέτει πολλαπλές προκλήσεις συμμόρφωσης, τόσο σε τεχνικό όσο και επιχειρησιακό επίπεδο. Οι προκλήσεις αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν έγκαιρα και συγκροτημένα, ώστε να αποτραπούν διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Καθώς η μη συμμόρφωση συνεπάγεται απόσυρση από την αγορά, το DBP ανάγεται σε ζήτημα που αφορά όχι μόνο τους κατασκευαστές και διανομείς μπαταριών, αλλά και τους επενδυτές σε έργα αποθήκευσης.
Ειδικότερα, ο νέος Κανονισμός προαπαιτεί μια σύνθετη και ολιστική διαδικασία «due diligence», που αφορά όλα τα στάδια. Από την εξόρυξη των πρώτων υλών έως την σύνθεση κάθε εξαρτήματος του εξοπλισμού, τις πολιτικές ασφαλείας και κανόνων υγείας που διέπουν το εργασιακό περιβάλλον, τον τρόπο χρήσης της μπαταρίας, τη συντήρηση και τη διαχείριση του κύκλου ζωής.
Αναδεικνύοντας ποιοτικά χαρακτηριστικά και καθιστώντας εφικτή τη συγκριτική αξιολόγηση, το DBP αναμένεται να επιφέρει αλλαγές στις πρακτικές προμήθειας των μπαταριών αλλά και την τιμολόγησή τους.
Στόχοι του Νέου Κανονισμού
Ο Κανονισμός 1542/2023 επιβάλλει κανόνες διαφάνειας και βιωσιμότητας, με έμφαση στο χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα, την ελαχιστοποίηση επιβλαβών ουσιών, την μεγαλύτερη χρήση ανακυκλωμένων υλικών (όπως λίθιο και κοβάλτιο), την αυξημένη ανάκτηση και ανακύκλωση, καθώς και τη δυνατότητα αντικατάστασης από τους χρήστες.
Αντικαθιστώντας παλαιότερη Οδηγία (66/2006), ο νέος Κανονισμός καλύπτει όλο τον κύκλο ζωής των μπαταριών, από τον σχεδιασμό και την παραγωγή μέχρι τη συλλογή αποβλήτων και την ανακύκλωση. Περιλαμβάνει σειρά προδιαγραφών με διαφορετικά χρονοδιαγράμματα εφαρμογής που επηρεάζουν την αλυσίδα εφοδιασμού των μπαταριών και αφορά ιδίως τους εξής άξονες:
·Απαιτήσεις σχεδιασμού
·Πληροφορίες, σήμανση και ιχνηλασιμότητα
·Τέλος κύκλου ζωής
·Δέουσα επιμέλεια
Ο Ρόλος του Ψηφιακoύ Διαβατηρίου
Το DBP αποτελεί ένα ψηφιακό αρχείο που συγκεντρώνει πλήθος αναλυτικών πληροφοριών και αφορά τεχνικά χαρακτηριστικά, περιβαλλοντικές παραμέτρους, και ζητήματα συμμόρφωσης, για κάθε μπαταρία, σε μια μορφή δομημένη και μηχανικά αναγνώσιμη.
Οι πληροφορίες στο διαβατήριο μπαταρίας περιλαμβάνουν: α) πληροφορίες στις οποίες έχει πρόσβαση το ευρύ κοινό, β) πληροφορίες στις οποίες έχουν πρόσβαση μόνο κοινοποιημένοι οργανισμοί, αρχές εποπτείας της αγοράς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και γ) πληροφορίες στις οποίες έχουν πρόσβαση μόνο φυσικά ή νομικά πρόσωπα με έννομο συμφέρον όσον αφορά την πρόσβαση και την επεξεργασία.
Στο πλαίσιο αυτό, το ψηφιακό διαβατήριο αναμένεται να ενισχύσει τις παρακάτω διαστάσεις.
Διαφάνεια και Εμπιστοσύνη: Στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται, οι τελικοί χρήστες των μπαταριών θα μπορούν να αξιολογούν τις επιλογές τους και να διενεργούν συγκρίσεις με αξιόπιστα δεδομένα, και όχι αόριστες αναφορές. Συγχρόνως, οι κατασκευαστές, οι προμηθευτές και άλλοι φορείς της εφοδιαστικής αλυσίδας θα έχουν πρόσβαση σε λεπτομερή δεδομένα κύκλου ζωής, συμμόρφωσης και προμήθειας υλικών. Αυτή η διαφάνεια βελτιστοποιεί τον σχεδιασμό σε κάθε στάδιο, ενώ συγχρόνως ενισχύει την εμπιστοσύνη χρηστών και επενδυτών.
Αξιολόγηση Έργων: Το DBP παρέχει στους επενδυτές, τους ασφαλιστές και τους χρηματοπιστωτικούς φορείς, κρίσιμα και επαληθεύσιμα δεδομένα σχετικά με την απόδοση μιας μπαταρίας, την αναμενόμενη διάρκεια ζωής και τις ανάγκες συντήρησης. Αυτά τα δεδομένα βοηθούν στον ακριβέστερο υπολογισμό της απόδοσης της επένδυσης για έργα αποθήκευσης.
Λειτουργική Αποδοτικότητα και Προγνωστική Συντήρηση: Η συλλογή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, μέσω ενσωματωμένων αισθητήρων και αναλυτικών εργαλείων που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, επιτρέπει στους χειριστές να παρακολουθούν την απόδοση της μπαταρίας και την «κατάσταση υγείας τους» (State of Health), διευκολύνοντας την προγνωστική συντήρηση, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας και βελτιστοποιώντας τη συνολική απόδοση του συστήματος.
Κυκλικότητα: Το νέο περιβάλλον, μέσω της ιχνηλασιμότητας και της πληρέστερης πληροφόρησης σχετικά με τη λειτουργία μιας μπαταρίας, θα υποστηρίζει στρατηγικές επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, ενώ θα αποτρέπει πρακτικές ψευδεπίγραφων αναφορών (όπως το greenwashing).
Δεσμεύσεις ESG: Το DBP απαιτεί τεκμηρίωση του αποτυπώματος άνθρακα της μπαταρίας, της προέλευσης των υλικών (με τη δέουσα επιμέλεια για την υπεύθυνη προμήθεια) και του ανακυκλωμένου περιεχομένου. Αυτό διευκολύνει τους επενδυτές σε έργα BESS να επιδείξουν με δομημένο τρόπο, τη δέσμευσή τους στα πρότυπα ESG.
Δομή Πληροφοριών
Οι πληροφορίες που εμπεριέχονται στο διαβατήριο αφορούν 4 βασικές κατηγορίες:
1. Γενικές πληροφορίες της μπαταρίας και του κατασκευαστή
- Συμμόρφωση, ετικέτες και πιστοποιήσεις
- Υλικά και σύνθεση των μπαταριών
- Κυκλικότητα και αποδοτικότητα των πόρων
Αξίζει να τονιστεί ότι το διαβατήριο μπαταριών λειτουργεί ως πιλοτικό πρόγραμμα για το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (DPP) που θα διέπει όλα τα προϊόντα που θα πωλούνται στην ΕΕ, χρησιμοποιώντας κοινά πρότυπα και τεχνολογίες για να διασφαλίσει την ακεραιότητα και την ιχνηλασιμότητα των δεδομένων. Οι μπαταρίες, τα ηλεκτρονικά είδη και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα είναι μερικοί από τους τομείς που καλούνται να εφαρμόσουν πρώτα το DPP, καθώς δημιουργούν το μεγαλύτερο μέρος των αποβλήτων.
Περιεχόμενα Διαβατηρίου - Σημαντικά Παραδείγματα
1. Αναφορικά με την τεκμηρίωση της συμμόρφωσης, το DBP πρέπει να περιλαμβάνει:
- Δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ - Επιβεβαίωση από τον αρμόδιο οικονομικό φορέα ότι η μπαταρία πληροί όλες τις ισχύουσες κανονιστικές απαιτήσεις της ΕΕ.
- Αποτελέσματα εκθέσεων δοκιμών, που αποδεικνύουν τη συμμόρφωση με την τεχνική τεκμηρίωση, τα πρότυπα ασφαλείας και τις πολιτικές δέουσας επιμέλειας.
2. Σχετικά με τις πληροφορίες υλικών, στο διαβατήριο αναγράφονται μεταξύ άλλων:
- Κρίσιμες πρώτες ύλες - Οικονομικά σημαντικά υλικά ευάλωτα σε διαταραχές εφοδιασμού, που αναφέρονται όταν υπάρχουν πάνω από 0,1 τοις εκατό κατά βάρος.
- Χημεία μπαταρίας - Συνολική σύνθεση, προσδιορίζοντας τους τύπους καθόδου και ανόδου και το σύστημα ηλεκτρολυτών.
- Χημικά αναγνωριστικά, όπως αριθμοί CAS για υλικά καθόδου, ανόδου και ηλεκτρολυτών.
- Κλάσματα μάζας – Ποσοστό κατά μάζα κάθε υλικού στο αντίστοιχο συστατικό.
3. Σχετικά με την περιβαλλοντική διαφάνεια, εμπεριέχονται οι εξής παράμετροι:
- Αποτύπωμα άνθρακα μπαταρίας – Ολικό ισοδύναμο διοξειδίου του άνθρακα ανά κιλοβατώρα κατά τη διάρκεια της αναμενόμενης διάρκειας ζωής.
- Μερίδιο αποτυπώματος άνθρακα ανά στάδιο κύκλου ζωής - Κατανομή των εκπομπών στην εξόρυξη πρώτων υλών, την κατασκευή, τη διανομή και το τέλος του κύκλου ζωής τους.
- Κατηγορία απόδοσης αποτυπώματος άνθρακα - Ταξινόμηση των επιδόσεων ανά εργοστάσιο παραγωγής.
- Σύνδεσμος (weblink) στη δημόσια μελέτη αποτυπώματος άνθρακα - Πρόσβαση σε υποστηρικτική τεκμηρίωση αξιολόγησης του κύκλου ζωής.
4. Επιπλέον, οι εταιρείες πρέπει να τεκμηριώνουν:
- Έκθεση δέουσας επιμέλειας της εφοδιαστικής αλυσίδας - Περιγραφή των πολιτικών δέουσας επιμέλειας, των διαδικασιών διαχείρισης κινδύνου και των δραστηριοτήτων επαλήθευσης.
- Διαβεβαιώσεις εφοδιαστικής αλυσίδας από τρίτους - Πιστοποιήσεις ή βεβαιώσεις που αποδεικνύουν τη συμμόρφωση με αναγνωρισμένα πρότυπα.
- Πληροφορίες για την ευθυγράμμιση με την Ταξινομία της ΕΕ, όπου ισχύει.
- Διαθεσιμότητα έκθεσης βιωσιμότητας σχετικά με τη μπαταρία.
5. Σχετικά με την κυκλικότητα και την αποδοτικότητα πόρων, οι απαιτήσεις του διαβατηρίου επικεντρώνονται στην επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση υψηλής ποιότητας. Ενδεικτικά, περιλαμβάνoνται:
- Εγχειρίδια για την αφαίρεση της μπαταρίας από τη συσκευή και την αποσυναρμολόγηση, και πληροφορίες ανταλλακτικών.
- Απαιτήσεις Ασφαλείας, που υποστηρίζουν την απόκριση έκτακτης ανάγκης και τον ασφαλή χειρισμό, όπως κατάλληλα πυροσβεστικά μέσα για τη συγκεκριμένη χημεία μπαταρίας και οδηγίες που αντικατοπτρίζουν προηγούμενα συμβάντα.
- Ανακυκλωμένο περιεχόμενο πριν και μετά τον καταναλωτή - Μερίδια νικελίου, κοβαλτίου, λιθίου και μολύβδου από ανακυκλωμένες πηγές πριν και μετά τη χρήση από τους καταναλωτές.
- Κοινή χρήση ανανεώσιμου περιεχομένου - Ποσοστό περιεκτικότητας σε ανανεώσιμα υλικά στην μπαταρία.
- Οδηγίες για τους τελικούς χρήστες για την πρόληψη των αποβλήτων – Συστάσεις για την παράταση της διάρκειας ζωής της μπαταρίας και την ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης.
- Πληροφορίες σχετικά με τη χωριστή συλλογή, ανάληψη και ανακύκλωση.
Προκλήσεις που διέπουν το DBP
1. Η κατανόηση των απαιτήσεων του διαβατηρίου είναι κρίσιμης σημασίας για τους κατασκευαστές, τους εισαγωγείς, τους διανομείς και τους παραγωγούς εξοπλισμού, που διαθέτουν μπαταρίες στην ευρωπαϊκή αγορά. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν έχουν ακόμη επιλυθεί όλα τα μεθοδολογικά ή πρακτικά ζητήματα. Είναι ενδεικτικό ότι βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη η δημιουργία κατάλληλων χώρων δοκιμών για επιμέρους απαιτήσεις των μπαταριών.
2. Σχετικά με την υποχρέωση της ανακύκλωσης, αξίζει να τονιστεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση την ευθύνη επωμίζεται ο κατασκευαστής ή προμηθευτής, σε αντιδιαστολή με την Μεγάλη Βρετανία, όπου εφαρμόζονται μηχανισμοί κατανομής του σχετικού κόστους με τους χρήστες των μπαταριών.
3. Οι developers έργων αποθήκευσης θα πρέπει να ελέγξουν αν για τις παραγγελίες μπαταριών στις οποίες έχουν προβεί, οι προμηθευτές τους βρίσκονται σε τροχιά συμμόρφωσης εντός των απαιτούμενων χρονοδιαγραμμάτων.
4. Στην πράξη, η κατάσταση μπορεί να γίνει πιο σύνθετη σε περιπτώσεις πρακτικών swap, όπου οι πάροχοι των μπαταριών εναλλάσσουν τους δικούς τους προμηθευτές για να διαχειριστούν μεταβολές στους χρόνους παράδοσης ανάλογα με την απτή εξέλιξη των έργων στο πεδίο.
5. Επιπλέον, αναμένονται μεταβολές και στον τρόπο τιμολόγησης των μπαταριών, σε συνάρτηση με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που θα αναδεικνύονται πλέον με ισχυρότερη διαφάνεια, μέσω πιστοποιητικών και επαληθευμένων μετρήσεων.
6. Δίνεται ώθηση στην επανάχρηση και ανακύκλωση των μπαταριών, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες και επιχειρηματικά μοντέλα. Ένα από τα παραδείγματα είναι η μετατροπή (repurposing) των μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων σε δομές αποθήκευσης ενέργειας.
7. Η ικανοποίηση των απαιτήσεων διαβατηρίου μπαταριών της ΕΕ απαιτεί ακριβή τεχνικά δεδομένα, ισχυρή ιχνηλασιμότητα της αλυσίδας εφοδιασμού και καλά δομημένα συστήματα τεκμηρίωσης. Απαιτεί επενδύσεις, ιδίως σε λύσεις διαχείρισης κύκλου ζωής καθώς και σε ψηφιακές υποδομές και τεχνολογίες (όπως blockchain) για τη συλλογή, διαχείριση και κοινή χρήση των απαιτούμενων δεδομένων με ασφάλεια, σε πολύπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού.
Συμπερασματικά, το ψηφιακό διαβατήριο αποτελεί ένα εργαλείο μετασχηματισμού, που ενσωματώνει τη βιωσιμότητα και την ψηφιοποίηση, μετατοπίζοντας τον τομέα των μπαταριών από ένα γραμμικό σε ένα κυκλικό μοντέλο. Με την κατάλληλη προεργασία όλων των φορέων της αγοράς, μπορεί να διασφαλίσει μια πιο υπεύθυνη και αποτελεσματική ενεργειακή μετάβαση. Αν ωστόσο, η κανονιστική συμμόρφωση δεν επιτευχθεί έγκαιρα, το διακύβευμα είναι να προκληθούν διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και περαιτέρω ενίσχυση, γεωπολιτικών ασυμμετριών.
------------------
Η Δρ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στην ενεργειακή οικονομία, ρύθμιση και στρατηγική.
Ο Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικών και Ενεργειακής Οικονομίας, Διεθυντής του HELLENiQ Energy Center for Sustainability and Energy στο Alba Graduate Business School, Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Energy Greece, Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο ΕλληνοΑμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο.
