Την απειλή αναγνωριζουν πηγές από το ίδιο το ΥΠΕΝ που επιρρίπτουν ευθύνες στα «μπρος - πίσω» και τους ατυχείς χειρισμούς των Βρυξελλών, μιλούν για επενδυτική αβεβαιότητα και αναγνωρίζουν ότι ο άξονας που φιλοδοξεί να γίνει η βασική διαδρομή μεταφοράς αμερικανικού LNG προς το Βορρά έχει ακόμα πολύ δρόμο να διανύσει μέχρι να κερδίσει το στοίχημα.
Το πρόβλημα, που ενισχύει τα γκρίζα σύννεφα πάνω από το εγχείρημα και που για να απομακρυνθούν εκτιμάται ότι θα χρειαστεί αμερικανική παρέμβαση στη Κομισιόν αφορά στη στάση της τελευταίας που από τη μια αναγνωρίζει τη γεωπολιτική του σημασία και από την άλλη, όπως λένε οι συνομιλητές μας, του υψώνει εμπόδια και του βάζει «τρικλοποδιές».
Κι αυτό καθώς η Κομισιόν συνεχίζει να εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο τα προϊόντα που έχουν δημιουργήσει οι Διαχειριστές των πέντε χωρών της διαδρομής (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία), με στόχο τη δέσμευση δυναμικότητας μέσα από τρεις διαφορετικές πύλες εισόδου για το φυσικό αέριο, ευθυγραμμίζονται με το ευρωπαικό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Τόσο δηλαδή το λεγόμενο «Route 1» (με το οποίο οι επενδυτές μπορούν να κλείσουν χωρητικότητα προς Ουκρανία μέσω Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης, όσο και τα δύο καινούργια ειδικά προϊόντα που έκαναν πρεμιέρα κατά τη τελευταία αποτυχημένη τριπλή δημοπρασία της 22ας Δεκεμβρίου: Το «Route 2» (αφορά αποκλειστικά το LNG που εισάγεται μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης και διακινείται στη Βουλγαρία μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB, βασικό τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου), καθώς και το «Route 3», που διασυνδέει τον αγωγό TAP στη Κομοτηνή μέσω του οποίου αζέρικο αέριο εισέρχεται επίσης στον IGB.
Το παράδοξο, όπως σχολιάζουν πηγές του ΥΠΕΝ είναι ότι η ίδια η Επιτροπή που τον περασμένο Ιούνιο δεσμεύονταν στο πλαίσιο της συμφωνίας για τους δασμούς να αγοράσει μέσα στην επόμενη τριετία (2026-2028) αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα αξίας 750 δισ δολ, τώρα υπονομεύει αυτά που είχε υπογράψει, χωρίς προς ώρας τουλάχιστον να διαφαίνονται δείγματα αλλαγής στη στάση της.
Το πρόβλημα αναδείχθηκε με εμφατικό τρόπο το προηγούμενο μήνα, όταν και διαψεύστηκαν πανηγυρικά οι προσδοκίες για διεύρυνση της δυναμικότητα του Κάθετου Διαδρόμου, προσθέτοντας δίπλα στο γνωστό προϊόν «Route 1», δύο καινούργια με στόχο την αύξηση της μεταφοράς ποσοτήτων αερίου (κυρίως αμερικανικού LNG) προς την Ουκρανία.
Η αβεβαιότητα που προκαλεί η στάση της Κομισιόν
Βασική αιτία για το ανεπιτυχές αυτό crash test ήταν σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΝ, η παρατεταμένη ρυθμιστική ασάφεια που περιβάλλει τον άξονα Νότου - Βορρά λόγω της ασυνέπειας των χειρισμών της κοινοτικής γραφειοκρατίας, που στο παρά πέντε των τριών δημοπρασιών, έκανε δεύτερες σκέψεις ως προς το αν συνάδουν ή όχι με το κοινοτικό πλαίσιο.
Στην ουσία του προβλήματος φαίνεται ότι βρίσκεται το γεγονός πως μέσω των συγκεκριμένων προϊόντων ένας προμηθευτής ή trader μπορεί να δεσμεύσει χωρητικότητα κατά μήκος όλης της αλυσίδας των αγωγών και υποδομών που συνθέτουν το Κάθετο Διάδρομο, δηλαδή από την Ρεβυθούσα έως την Ουκρανία.
Το κοινοτικό ωστόσο πλαίσιο προβλέπει υπό κανονικές συνθήκες τη χωριστή κατακύρωση δυναμικότητας σε κάθε επιμέρους υποδομή των ευρωπαϊκών οδεύσεων για το φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τη Κομισιόν, η οριζόντια αυτή δέσμευση χωρητικότητας μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
Το χρονικό της αστοχίας και οι επόμενες δημοπρασίες
Συνοψίζοντας το χρονικό της αστοχίας, σε πρώτη φάση είχαν προηγηθεί διαβουλεύσεις μεταξύ των Διαχειριστών των πέντε χωρών και την Επιτροπή, όπως και ανάμεσα στη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ και τη Γενική Διευθύντρια της DG Energy, Ditte Joergensen στο περιθώριο του Συμβουλίου υπ. Ενέργειας (15-16 Δεκεμβρίου), με τη Κομισιόν να ανάβει το σχετικό πράσινο φως για τα δύο νέα προιόντα («Route 2» και «Route 3»).
Η εικόνα άλλαξε λίγες ώρες μετά, όταν σύμφωνα πάντα με τις ίδιες πηγές, οι Ρυθμιστές των πέντε εμπλεκομένων χωρών ενημερώθηκαν ότι δεν πρέπει να τα εγκρίνουν. Μεσολάβησε νέα κρούση του ΥΠΕΝ στη DG Energy και ακολούθησε διορθωτική κίνηση προς τις ρυθμιστικές αρχές, οι οποίες και έδωσαν τελικά το δικό τους «οκ» τη Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου, τρεις μόλις ημέρες πριν τις δημοπρασίες για τον Ιανουάριο.
Τότε ενημερώθηκαν και οι ενδιαφερόμενοι χρήστες (traders, προμηθευτές), οι οποίοι όμως μέχρι και πριν από μερικά 24ωρα είχαν την εικόνα ότι τα νέα προϊόντα δεν συνάδουν με το κοινοτικό πλαίσιο και ότι δημοπρασίες δεν θα διεξαχθούν. Απόρροια του παραπάνω «αλαλούμ» ήταν και το μηδενικό επενδυτικό ενδιαφέρον μπροστά στο γκρίζο τοπίο και την εικόνα αβεβαιότητας γύρω από τη συγκεκριμένη διαδρομή.
Κι αυτό, καθώς αν ένας trader ή προμηθευτής, δεν γνωρίζει κατά πόσο το προιόν που κλειδώνει σε μια δημοπρασία, είναι νόμιμο και δεν θα αμφισβητηθεί αύριο σε ρυθμιστικό επίπεδο, θα επιλέξει ενδεχομένως να μην συμμετάσχει στη διαδικασία.
Στο ερώτημα μάλιστα κατά πόσο διαβλέπουν κίνδυνο να έχουν και οι επόμενες δημοπρασίες, τόσο η επόμενη για το Φεβρουάριο, όσο και εκείνη του επόμενου μήνα για το Μαρτιο, οι ίδιες πήγες αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο, καθώς η ασάφεια φαίνεται ότι παραμένει.
Σημειωτέον ότι το πλάνο προβλέπει τριπλές μηνιαίες δημοπρασίες έως και το Μάρτιο για παραδόσεις φυσικού αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου στην Ουκρανία μέχρι τον Απρίλιο. Τότε πρόκειται η Κομισιόν να ξεκινήσει και τη διαδικασία για την αναπροσαρμογή των τριών προϊόντων.
Γιατί δεν προσέλκυσε ενδιαφέρον ούτε το «Route 1»
Εκείνο πάντως στο οποίο δεν απαντούν οι παραπάνω ανησυχίες είναι για ποιο λόγο ναυάγησε, εκτός από τις δημοπρασίες των δύο νέων προϊόντων, και εκείνη για τη μη δέσμευση δυναμικότητας στο «Route 1», ένα προιόν δοκιμασμένο με αφετηρία τη Ρεβυθούσα, το οποίο ξεκίνησε να προσφέρεται από το καλοκαίρι και όπου στον προηγούμενο διαγωνισμό (τέλη Νοεμβρίου για δέσμευση δυναμικότητας το Δεκέμβριο) είχε «κλειδώσει» το 60% της προσφερόμενης ποσότητας.
Η αλήθεια είναι ότι το μηδενικό ενδιαφέρον του περασμένου μήνα για το «Route 1», οφείλεται σε ένα «κοκτέιλ» παραγόντων, από τις ταρίφες διαμετακόμισης που παραμένουν υψηλές παρά τις μειώσεις, μέχρι τη χαμηλή για την εποχή ζήτηση από την Ουκρανία, αλλά και το γεγονός ότι οι τιμές στη γειτονική Βουλγαρία την κατέστησαν πιο ελκυστική για τους traders.
Κοντά σ’ αυτά πρέπει κάνεις να συνυπολογίσει και τα ρυθμιστικά εμπόδια που συνεχίζουν να θέτουν κάποιες από τις εμπλεκόμενες χώρες, όπως η Ρουμάνια, καθώς και ότι μια σειρά από άλλες οδεύσεις, κυρίως μέσω Πολωνίας και Λιθουανίας, παραμένουν ανταγωνιστικότερες του Vertical Corridor για εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ουκρανία.
